ΘΑΝΑΤΩΣΗ ΠΡΟΒΑΤΩΝ ΑΠΟ ΑΔΕΣΠΟΤΑ ΖΩΑ – ΕΥΘΥΝΗ ΔΗΜΟΥ – ΚΑΝΟΝΕΣ ΑΠΟΔΕΙΞΗΣ ΣΤΗ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΔΙΚΗ – ΕΝΝΟΙΑ ΑΔΕΣΠΟΤΟΥ – ΕΥΘΥΝΗ ΔΗΜΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΑΔΕΣΠΟΤΑ ΖΩΑ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ.

Άρθρα 105 και 106 του Εισαγωγικού Νόμου του Αστικού Κώδικα (ΕισΝΑΚ), ο ν. 2017/1992, ο ν. 4039/2012, τα άρθρα 145, 147 και 148 του Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας (ΚΔΔ) και το άρθρο 270 παρ. 2 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας (ΚΠολΔ) ως συμπληρωματικώς εφαρμοζόμενο.

Αγωγή αποζημίωσης δύο κτηνοτρόφων κατά του Δήμου Πρέβεζας, συνεπεία της θανάτωσης 127 προβάτων από επίθεση αγέλης αδέσποτων σκύλων εντός σταβλικών εγκαταστάσεων στη ΒΙ.ΠΕ. Πρέβεζας κατά το διάστημα Οκτωβρίου-Νοεμβρίου 2018. 

Το Δικαστήριο, αναγνωρίζοντας την αντικειμενική ευθύνη του Δήμου κατ’ άρθρα 105 και 106 του ΕισΝΑΚ λόγω παράνομης παράλειψης των οργάνων του να περισυλλέξουν τα επιθετικά αδέσποτα ζώα παρά τις προγενέστερες καταγγελίες, προέβη σε εν μέρει αποδοχή της αγωγής ως προς την πρώτη ενάγουσα, επιδικάζοντας το ποσό των 2.500 ευρώ ως χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, ενώ απέρριψε τα αιτήματα για θετική ζημία και διαφυγόντα κέρδη λόγω έλλειψης επαρκών αποδεικτικών στοιχείων. 

Στο σκεπτικό της απόφασης ενσωματώνονται κρίσιμοι νομικοί ορισμοί που διέπουν το κανονιστικό πλαίσιο προστασίας των ζώων. 

Ως «ζώο συντροφιάς» ορίζεται κάθε ζώο που συντηρείται ή προορίζεται να συντηρηθεί από τον άνθρωπο, κυρίως εντός οικίας για ευχαρίστηση και συντροφιά, σύμφωνα με τον ν. 2017/1992. 

Ως «αδέσποτο ζώο» νοείται κάθε ζώο συντροφιάς το οποίο στερείται οικίας ή βρίσκεται εκτός των ορίων της ιδιοκτησίας του κατόχου του, χωρίς να τελεί υπό την άμεση επίβλεψη ή τον έλεγχό του, βάσει των ν. 2017/1992 και ν. 4039/2012. 

Επιπλέον, η απόφαση διακρίνει το «καταφύγιο για ζώα» ως μη κερδοσκοπική εγκατάσταση συντήρησης σημαντικού αριθμού ζώων συντροφιάς, από το «καταφύγιο αδέσποτων ζώων», το οποίο ορίζεται από τον ν. 4039/2012 ως ειδική εγκατάσταση για την περίθαλψη και προσωρινή παραμονή αδέσποτων ή ανεπιθύμητων ζώων συντροφιάς. 

Τέλος, ως «αρμόδια αρχή» ορίζεται το όργανο που καθορίζεται από το κράτος-μέλος για την εφαρμογή των σχετικών διατάξεων. 

Το Δικαστήριο, εφαρμόζοντας το άρθρο 145 του Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας (ΚΔΔ), τόνισε ότι το βάρος απόδειξης της περιουσιακής ζημίας βαρύνει αποκλειστικά τους ενάγοντες. Η αποτυχία προσκόμισης επίσημων φορολογικών παραστατικών, όπως τιμολόγια πώλησης και δηλώσεις εισοδήματος, κατέστησε τα αιτήματα για θετική ζημία και διαφυγόντα κέρδη αναπόδεικτα. Αντιθέτως, αναγνωρίστηκε η ηθική βλάβη της πρώτης ενάγουσας λόγω της ψυχικής ταραχής και της ανατροπής του επαγγελματικού της προγραμματισμού, με το ποσό των 2.500 ευρώ να κρίνεται σύμφωνο με την αρχή της αναλογικότητας. 

Η Δυνατότητα Χρήσης Δικαστικών Τεκμηρίων και Διδαγμάτων Κοινής Πείρας Το Δικαστήριο, κατά την εκτίμηση της ζημίας, δεν δεσμεύεται αποκλειστικά από την προσκόμιση φορολογικών παραστατικών, εφόσον η ύπαρξη της ζημίας προκύπτει από άλλα αποδεικτικά μέσα. Σύμφωνα με το άρθρο 145 του Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας (ΚΔΔ), το δικαστήριο σχηματίζει τη δικανική του πεποίθηση ελεύθερα. Επιπλέον, το άρθρο 147 ΚΔΔ επιτρέπει τη χρήση δικαστικών τεκμηρίων, ενώ το άρθρο 148 ΚΔΔ επιβάλλει στο δικαστήριο να λαμβάνει υπόψη τα διδάγματα της κοινής πείρας. 

Στην προκειμένη περίπτωση, η θανάτωση 127 προβάτων αποτελεί ένα γεγονός που, εφόσον αποδείχθηκε μέσω κτηνιατρικών εκθέσεων, εκθέσεων της αστυνομίας ή μαρτυρικών καταθέσεων, η αξία των ζώων θα μπορούσε να προσδιοριστεί με βάση τις τρέχουσες τιμές της αγοράς για το συγκεκριμένο είδος και ηλικία των ζώων. 

Η απόρριψη της αγωγής ως αναπόδεικτης αποκλειστικά λόγω έλλειψης τιμολογίων είναι «αυστηρή» και αντίθετη προς την αρχή της πλήρους αποζημίωσης, η οποία αποτελεί θεμελιώδη αρχή του διοικητικού δικαίου κατ’ άρθρο 105 ΕισΝΑΚ. 

Ορισμός Αδέσποτου και Υποχρεώσεις Δήμου Η απόφαση ορίζει ως αδέσποτο ζώο κάθε ζώο συντροφιάς το οποίο στερείται οικίας, βρίσκεται εκτός των ορίων της ιδιοκτησίας του κατόχου του ή δεν τελεί υπό την άμεση επίβλεψη ή τον έλεγχό του. Με τον ορισμό αυτό, το Δικαστήριο θεμελιώνει την ευθύνη του Δήμου, καθώς η αδυναμία ή η παράλειψη των οργάνων του να περισυλλέξουν ζώα που πληρούν τα παραπάνω χαρακτηριστικά και παρουσιάζουν επιθετική συμπεριφορά, συνιστά παράνομη παράλειψη που γεννά υποχρέωση αποζημίωσης. 

Σύμφωνα με το σκεπτικό της απόφασης και το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, οι υποχρεώσεις του Δήμου σχετικά με τη διαχείριση των αδέσποτων ζώων συντροφιάς είναι συγκεκριμένες και επιτακτικές, η μη τήρηση των οποίων θεμελιώνει την αστική ευθύνη του προς αποζημίωση. Οι κύριες υποχρεώσεις του Δήμου περιλαμβάνουν την περισυλλογή και διαχείριση των αδέσποτων ζώων που εντοπίζονται εντός των διοικητικών του ορίων, η οποία αποτελεί καθήκον των οργάνων του, ειδικά όταν τα ζώα αυτά παρουσιάζουν επιθετική συμπεριφορά ή αποτελούν κίνδυνο για τη δημόσια ασφάλεια και την περιουσία των πολιτών. Επίσης, οι Δήμοι υποχρεούνται να μεριμνούν για την ίδρυση και λειτουργία καταφυγίων αδέσποτων ζώων, τα οποία ορίζονται ως ειδικές εγκαταστάσεις για την περίθαλψη και προσωρινή παραμονή αδέσποτων ή ανεπιθύμητων ζώων συντροφιάς, διασφαλίζοντας την ευζωία τους και την απομάκρυνσή τους από τον δημόσιο χώρο όπου ενδέχεται να προκαλέσουν ζημίες. 

Επιπλέον, ο Δήμος οφείλει να εξασφαλίζει την απαραίτητη κτηνιατρική φροντίδα στα αδέσποτα ζώα, συμπεριλαμβανομένης της στείρωσης, του εμβολιασμού και της ηλεκτρονικής σήμανσης, αποσκοπώντας στον έλεγχο του πληθυσμού και στην πρόληψη φαινομένων επιθετικότητας. 

Το Δικαστήριο τόνισε ιδιαίτερα ότι ο Δήμος οφείλει να ανταποκρίνεται άμεσα στις ενημερώσεις και τις καταγγελίες των πολιτών σχετικά με την παρουσία επιθετικών αγελών αδέσποτων σκύλων, καθώς η παράλειψη των οργάνων του Δήμου να ενεργήσουν, παρά τις προγενέστερες καταγγελίες για την ύπαρξη κινδύνου, συνιστά παράνομη παράλειψη κατά την έννοια των άρθρων 105 και 106 του ΕισΝΑΚ, καθιστώντας τον Δήμο υπόχρεο για την αποκατάσταση της ζημίας που προκλήθηκε από την αδράνειά του. 

Τέλος, ο Δήμος οφείλει να εφαρμόζει το σύνολο των διατάξεων της εθνικής και ενωσιακής νομοθεσίας περί προστασίας των ζώων, καθώς η μη συμμόρφωση με τις διαδικασίες που ορίζονται από τον νόμο για τη διαχείριση των αδέσποτων ζώων συντροφιάς αποτελεί τη βάση για τη διαπίστωση της υπαιτιότητας του Δήμου σε περιπτώσεις πρόκλησης ζημιών σε τρίτους.